ACM vindt geen bewijs voor verboden prijsafspraken tussen telecomproviders

markt_spelersToezichthouder ACM heeft geen prijsafspraken vastgesteld in de mobiele telecomsector. Dit is de uitkomst van haar onderzoek naar mogelijke kartelafspraken in de mobiele telefoniemarkt. Wél heeft de toezichthouder geconstateerd dat publieke uitlatingen van partijen over toekomstig marktgedrag mogelijk mededingingsrisico’s opleveren. Dit betreft publieke uitlatingen (op congressen, in vakbladen et cetera) van mobiele providers over voorgenomen prijsverhogingen of verslechteringen van commerciële voorwaarden voor consumenten zonder dat hier definitieve besluitvorming aan ten grondslag ligt.

Tot communicatie in het publieke domein behoren volgens ACM uitlatingen in de media, toespraken, presentaties en paneldiscussies tijdens (telecom)congressen, alsmede interviews en beantwoording van vragen voor (digitale) vakmedia. Als dergelijke publieke uitlatingen door concurrenten worden omarmd, zou dit kunnen leiden tot afstemming van marktgedrag waardoor consumenten worden benadeeld. KPN, T-Mobile en Vodafone hebben daarom aan ACM toegezegd dat ze zich van dergelijke uitlatingen zullen onthouden om ieder risico van ontoelaatbare afstemming in de toekomst te voorkomen. De mobiele operators hebben toegezegd deze afspraak op te nemen in hun compliance-programma’s. Ook zal hier via trainingen van medewerkers extra aandacht aan worden geschonken. ACM is voornemens de voorgestelde toezegging te accepteren. ACM zal er nauwlettend op toezien dat de mobiele aanbieders de gedane toezeggingen nakomen. Met dit toezeggingstraject wordt het onderzoek gesloten.

Tegen T-Mobile Netherlands, Vodafone Libertel en Koninklijke KPN was sinds december 2011 een onderzoek ingesteld terzake van een mogelijke overtreding van de mededingingsregels. ACM heeft in de periode december 2011 tot juni 2013 volgens eigen zeggen diepgaand onderzoek verricht naar de contacten tussen de MNO’s en de wijze waarop de MNO’s in de periode 2008-2011 hun prijsbeleid en concurrentiepositie bepaalden. Er is tijdens het onderzoek geen bewijs voor een overtreding van de Mededingingswet gevonden.

Bindendverklaring

Bij het onderhavige besluit tot bindendverklaring besluit de Autoriteit Consument en Markt ingevolge artikel 49a derde lid van de Mededingingswet tevens af te zien van onderzoek, van een rapport, of van een boete of last onder dwangsom. Het besluit bevat echter geen oordeel over de verenigbaarheid van het gedrag met de mededingingsvoorschriften. Nadat de Autoriteit Consument en Markt een besluit tot bindendverklaring heeft genomen, dient de onderneming zich overeenkomstig het besluit te gedragen (artikel 49a, vierde lid, Mw). Het besluit wordt voor een bepaalde periode gegeven en kan door de Autoriteit Consument en Markt worden verlengd (artikel 49a, vijfde lid, Mw).

Stilzwijgende verstandhouding

Op de Nederlandse telecommunicatiemarkt bestaat er volgens ACM een mogelijkheid dat gecoördineerde effecten optreden of, anders gezegd, dat de MNO’s elkaar in mindere mate beconcurreren dan mogelijk, met hogere prijzen, lagere kwaliteit of minder keuze tot gevolg. Dit wordt aldus beschreven in een (tamelijk) recent concentratiebesluit van ACM: 'De huidige marktomstandigheden, met name de hoge concentratiegraad, de geringe concurrentiekracht van buitenstaanders en de vrij grote transparantie en producthomogeniteit, kunnen bevorderlijk zijn voor het ontstaan van een stilzwijgende verstandhouding tussen KPN, Vodafone en T-Mobile, en daarmee van een collectieve machtspositie van hen, op de mogelijke markt voor de levering van postpaid diensten aan particuliere en kleinzakelijke eindgebruikers.'

Cheap talk

Ondernemingen kunnen er volgens ACM belang bij hebben hun gedrag te coördineren. Een mogelijkheid om dit te bewerkstelligen kan zijn door vooraf in het publieke domein te communiceren over de te verkiezen strategie. Dergelijke communicatie wordt in de economische literatuur cheap talk genoemd. Deze communicatie is cheap, omdat praten geen geld kost en de onderneming geen verplichting heeft om zich aan een eventueel gemaakte belofte te houden. Als een onderneming zegt de prijs te verhogen, betekent dat nog niet dat ze dat daadwerkelijk zal doen. Als ondernemingen niet weten wat de ander zal doen, is er strategische onzekerheid. 'Ziet mijn concurrent ons gezamenlijke belang van hoge prijzen of zal hij intensief concurreren?' Deze strategische onzekerheid kan worden verminderd of zelfs weggenomen door communicatie (ofwel door cheap talk). Als onderneming A vooraf aangeeft een hoge prijs te kiezen, dan kan coördinatie ontstaan in die zin dat het voor onderneming B optimaal is om ook een hoge prijs te kiezen. Uit economische laboratoriumexperimenten komt naar voren dat spelers makkelijker kunnen coördineren als communicatie vooraf mogelijk is. Kühn (2001) concludeert na een analyse van de literatuur dat er een sterk verband bestaat tussen communicatie en coördinatie en hogere prijzen. Uit het voorgaande volgt dat publieke aankondigingen een instrument kunnen zijn om strategische onzekerheid tussen ondernemingen te verminderen en gedrag te coördineren.

Praktijkvoorbeelden

In het onderzoek is naar voren gekomen dat er binnen de MNO’s in algemene zin het besef bestaat dat uitingen in het publieke domein worden waargenomen door concurrenten. ACM gaat nader in op twee praktijkvoorbeelden van publieke aankondigingen op de mobiele telecommunicatiemarkt in Nederland. De beide voorbeelden illustreren de mogelijke risico’s voor de mededinging van de in dit besluit bedoelde publieke aankondigingen.

Het eerste voorbeeld gaat om de publieke aankondiging van de herintroductie van aansluitkosten op de mobiele telecommunicatiemarkt. In een paneldiscussie met vertegenwoordigers van andere MNO’s maakte de (toenmalige) directeur Mobiel van KPN op 10 december 2008 op een congres van Telecom Time in Utrecht bekend dat KPN (weer) aansluitkosten zou gaan berekenen.

Een tweede praktijkvoorbeeld van een publieke aankondiging zoals bedoeld in dit besluit betrof een interview aan het telecomblad Telecom Update in mei 2009. De eerder genoemde directeur van KPN blikte hierin terug op de prijsstrategie van KPN en van de gehele sector, en trok daaruit de conclusie dat er voor de toekomst andere maatregelen nodig zijn: 'de industrie zit gevangen in haar eigen model'. Hij kondigde aan welke maatregelen KPN overwoog te nemen zoals het invoeren van een inflatiecorrectie, en merkte onder andere op dat KPN minder zal sturen op marktaandeel, maar meer op marktwaarde. Daarbij gaf hij aan tevreden te zijn met een marktaandeel van 50 procent. Deze maatregelen werden door hem gezien als het inzetten van een nieuwe koers en een revolutionair besluit, zo blijkt uit delen van het interview.

Publieke domein

De MNO’s zeggen ieder voor zich toe dat hun senior management geen mondelinge of schriftelijke uitingen doen in het publieke domein over toekomstige prijzen en andere commerciële voorwaarden voor mobiele communicatiediensten op de Nederlandse markt die een verslechtering inhouden voor consumenten voordat de interne besluitvorming over deze toekomstige prijzen en commerciële voorwaarden is afgerond en vastgelegd, waarmee eigen gedrag afhankelijk wordt gemaakt van de wijze waarop concurrenten zullen reageren. Uitingen in het publieke domein betreffen uitlatingen in de media, toespraken, presentaties en paneldiscussies tijdens (telecom)congressen, alsmede interviews en beantwoording van vragen voor (digitale) vakmedia. Een schrale troost: uitingen tijdens specifieke bijeenkomsten, fora, analistencalls en dergelijke, die zijn gericht op (potentiële) investeerders en analisten, behoren niet tot het publieke domein.

ACM maakt met de bindendverklaring een einde aan cheap talk, oftewel praatjes voor de bühne. (Hoofd)redacteuren, journalisten, discussie- en panelleiders zullen in het vervolg ongetwijfeld te maken krijgen met vertegenwoordigers van mobiele telecom providers die zich wel drie keer zullen bedenken voordat ze antwoord geven op specifieke vragen over prijsbeleid, positionering, marktaandelen et cetera. Als de 'hot shots' uit de telecom al antwoord willen geven, zullen ze niet snel het achterste van hun tong laten zien. Zo zorgt ACM er indirect voor dat congressen saaier worden, vaktijdschriften minder spraakmakend en discussies slapper.

BTG: Verbinding, verbreding en verdieping

Branchevereniging ICT en Telecommunicatie Grootgebruikers (BTG) behartigt de belangen van Nederlandse bedrijven en instellingen door kennis over te dragen en ervaringen uit te wisselen o.a. tijdens events

BTG in beeld en geluid

Expertsessies

Magazine

BTG in Business - Voorjaar 2022
Lees de laatste editie

Meld je aan voor onze nieuwsbrief!

Op de hoogte blijven van evenementen en het laatste nieuws? Schrijf je dan nu in voor onze nieuwsbrief.
  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.