Diederik Samsom heeft een brede achtergrond: actievoerder, natuurkundige, politicus en beleidsmaker. Maar bovenal is hij een man met een missie – al sinds zijn veertiende strijdt hij voor een groenere wereld. Vanuit Brussel werkte hij als kabinetschef aan de Europese Green Deal, en vandaag de dag zet hij zich in voor baanbrekende innovaties rond groene energie, van megabatterijen tot waterstof uit de Sinaï. Samsom is optimistisch, maar niet naïef: “We maken nog een kans. Maar bedrijven moeten nú hun verantwoordelijkheid nemen – sneller, slimmer en met meer lef dan ooit.” In gesprek over technologie, verantwoordelijkheid, en waarom de toekomst begint bij wie het estafettestokje durft over te nemen.
Meest recente wapenfeit waar de meeste mensen Samsom van zullen kennen, is die van kabinetschef voor de Europese Green Deal. Hij stopte daar in juni vorig jaar, nadat hij Wopke Hoekstra nog had geholpen na zijn overname van het Eurocommissariaat van Frans Timmermans. Vervolgens stortte hij zich op een reeks duurzame projecten. “Onder meer werk ik aan megabatterijen in het hoogspanningsnet om de netcongestie in Nederland en Noordwest-Europa op te lossen.” Ook is hij betrokken bij een ambitieus waterstofproject in de Sinaïwoestijn in Egypte en bij innovatieve startups zoals Elysian Aircraft, die een elektrisch vliegtuig hebben ontwikkeld dat tot 1.0000 kilometer kan vliegen, en CarbonX, die anodes van batterijen maken op basis van zelf geproduceerd en zuiver grafiet. “En ik ben commissaris bij Gasunie”, voegt hij toe. Andere activiteiten, maar met een onveranderde inzet voor het klimaat. “Impact maak je niet alleen vanuit overheidsfuncties. Juist technologie en innovatie zijn nu aan zet.”
De vonk: Rainbow Warrior en Tsjernobyl
Samsoms klimaatmissie begon ooit met een bomaanslag. “Op mijn 14e werd het Greenpeace-schip de Rainbow Warrior tot zinken gebracht door een bomaanslag van de Franse Marine in Nieuw-Zeeland. Het voer onder Nederlandse vlag en er kwam een Nederlands bemanningslid om. Een jaar later was de kernramp in Tsjernobyl. Dat waren gebeurtenissen waaruit ik de conclusie trok dat we op de verkeerde weg waren en een duurzamere toekomst moesten nastreven.” Dus koos hij vervolgens niet zomaar een studie. “Ik ging natuurkunde studeren om bij Greenpeace te kunnen werken”, vertelt hij met een glimlach. “Ik had ze een sollicitatiebrief gestuurd toen ik 17 was. Na vier maanden kreeg hij een drieregelig bedankbriefje terug. “Ik dacht; die zitten niet op mij te wachten, maar ik begreep wel dat een studie natuurkunde van pas kon komen.” Nog voor het eind van zijn studie stuurde hij Greenpeace weer een open sollicitatiebrief. “Toeval bestaat niet, want die brief lazen ze op de dag dat Frankrijk nieuwe kernproeven aankondigde. Die dachten; ‘dat is iemand die weet hoe een kernwapen werkt, laten we die maar eens bellen’. Zo ben ik natuurlijk eerst als vrijwilliger aan de slag gegaan – best lang zelfs, want ik moest nog afstuderen, wat uiteindelijk een behoorlijke uitdaging bleek; het combineren
van een ogenschijnlijk stille Zuidzee met de studie van de tijdsafhankelijke neutronenfluxvergelijking in een subkritische reactor is ingewikkelder dan het klinkt – maar goed, aan alles komt een eind, dus ook aan een studie.” Aansluitend kwam hij in dienst als actievoerder, en later campagneleider. Maar hij voelde de beperkingen van zijn impact. “Bij Greenpeace verander je de wereld voor anderhalf uur. Daarna wordt je weggehaald door de autoriteiten of raakt de benzine op. En vervolgens gaat de wereld verder zoals die voor jouw actie ook al van plan was.”
Van de Kamer naar de Europese Commissie De logische volgende stap werd de politiek. Want; “duurzame verandering vereist democratische besluitvorming.” Eerst als fractielid, later partijleider, fractievoorzitter en coalitiepartner tijdens Rutte II. “Dat waren eigenlijk de jaren dat ik het minst met duurzaamheid bezig was.” Niet veel later vond Samsom opnieuw zijn draai in het klimaatdomein. Toen Frans Timmermans hem vroeg als kabinetschef voor de Europese Green Deal, aarzelde hij geen moment. “ Ik was in de Nederlandse politiek al wel tot de conclusie gekomen dat Nederland maar een heel klein stukje wereld is, en Als Europa acteer je, zeker rond duurzaamheid, op wereldschaal en bevind je je op het hoogste podium om zaken te veranderen.” “De Green Deal was in de periode 2019-2024 ook nog eens het vlaggenschip van de eerste Commissie-Von der Leyen. Een samenhangend
‘DE BIODIVERSITEITSPIJLER IS VEEL FRAGIELER. ZONNEPANELEN EN WARMTEPOMPEN HEBBEN EEN
BUSINESS CASE, BLOEMEN EN BIJEN HEBBEN DAT NIET
plan voor één ecosysteem, waarin klimaat, energie, biodiversiteit en circulariteit samenkomen. Dat was nog niet eerder zo gebeurd. Greta Thunberg en haar Fridays for Future-beweging gaven het morele startsein. De kiezer vroeg erom, Brussel leverde. We hebben die opdracht serieus genomen en vaart gemaakt, vanuit de wetenschap dat het momentum kan veranderen, wat je nu ook wel ziet. En ik ben trots op wat we in vier jaar tijd voor elkaar hebben gekregen.”
Waar we nu staan
Volgens Samsom is de basis stevig. “De wetgeving ligt er en de technologie ontwikkelt zich razendsnel. Duurzame energie is niet alleen nodig, maar ook aantrekkelijk en concurrerend.”
Toch klinkt er ook zorg. “De biodiversiteitspijler is veel fragieler. Zonnepanelen en warmtepompen hebben een business case, bloemen en bijen hebben dat niet. Daar zie je nu, helaas met enig
succes, afbraak. Boerenprotesten, politieke druk, je zag het verzet tegen de vergroening toenemen. Het is moeilijker om die pijler overeind te houden Gelukkig zie je de andere aandachtspunten, met name energie en klimaat, die staan zo stevig, die zijn wereldwijd niet meer
te stoppen.”
“We maken nog een kans”
Samsom is dan ook voorzichtig optimistisch.“We maken nog een kans. Maar de race tussen klimaatverandering en de mensheid is spannender dan ooit.” De hoop zit ‘m met name in de innovaties. “Zonne-energie, batterijen, elektrolysers, duurzame energie wordt zó snel groter en goedkoper, dat is adembenemend. Er is geen enkele reden meer om een aantrekkelijke en concurrerende energiebron verder te ontwikkelen en in te zetten .Dit soort technologische ontwikkelingen zijn historisch ongekend. ”Maar optimisme betekent niet dat we er zijn. “De innovatie raast voort, maar het klimaat ook – en dat is zorgelijk. Het succes van de Green Deal mag geen reden zijn om achterover te leunen. We moeten versneld inzetten op duurzame energie en technologische onafhankelijkheid, juist om onze kwetsbare afhankelijkheid van fossiele brandstofvoorraden te doorbreken.”
Op de vraag wat burgers, bedrijven en overheden nú kunnen doen, komt een beeldende metafoor: “Het is een estafette. Greta en haar Fridays for Future movement gaven het stokje door aan de politiek. Die hebben het aardig omgezet in wet- en regelgeving. Nu ligt het bij het bedrijfsleven.” Vooral van bedrijven verwacht Samsom veel. “Investeer. Neem risico’s. Help ons naar de finish.” En als het bedrijfsleven moe wordt? “Dan is het weer tijd voor de volgende groep die het stokje overpakt. Misschien de politiek, misschien de samenleving.”
Technologie is niet genoeg
Hoewel hij zichzelf “techno-optimist” noemt, waarschuwt Samsom voor eenzijdigheid. “Technologie kan veel, maar niet alles. Voor een groot deel van de samenleving is het leven al ingewikkeld genoeg zonder klimaatpraat. Dat deel moet ook mee kunnen in de snelle veranderingen. Industriële revoluties zijn Darwinistisch. Wie niet meekan, valt buiten de boot. Daarom is inclusiviteit essentieel. Dergelijke revoluties leiden normaliter tot meer macht en meer geld voor een kleinere groep. De vorige industriële revoluties werden verzacht door herverdeling van inkomen. Nu hebben we méér nodig: hoop, perspectief, verbondenheid. De herverdeling is niet eerlijk op dit moment en lijkt te verslechteren . Dat maakt een samenleving ongelijk en verongelijkt. Dan wordt verandering moeilijk te accepteren.”
Verantwoordelijkheid bedrijven en brancheorganisaties
Volgens Samsom moeten bedrijven daarin hun maatschappelijke rol serieuzer nemen. “Kijk naar je eigen organisatie. Naar de kloof tussen top en werkvloer. Naar status, kansen, inkomens. Die kloof groeit snel. Dat is gevaarlijk. En neem je verantwoordelijkheid. Wacht niet tot er wetgeving van de overheid komt. Marktpartijen hebben een eigen verantwoordelijkheid” Brancheorganisaties zoals BTG kunnen volgens Samsom meer doen dan belangenbehartiging. “Ze moeten bedrijven helpen bij hun maatschappelijke opdracht. Die ligt niet alleen bij de overheid. Ze moeten ook bruggen slaan, tussen overheid, bedrijfsleven en samenleving.” Zijn advies? “Verleg de focus van winst naar welzijn. Laat technologie bijdragen aan een rechtvaardiger, duurzamer samenleving. Niet alleen voor aandeelhouders, maar voor iedereen.”
Connecting Tech to Society
Het jaarthema van branchevereniging BTG; ‘Connecting Tech to Society’ raakt een gevoelige snaar. “Dat is precies de uitdaging”, zegt Samsom. “Technologie moet niet alleen efficiënt zijn, maar ook rechtvaardig. Niet alleen voor de happy few.” De digitale transitie is daarin zowel kans als risico. “Neem cloudtechnologie of telecom: essentieel voor weerbaarheid. Maar Europa mag niet naïef blijven. Digitale soevereiniteit is cruciaal.” Zijn oproep aan technologiebedrijven is duidelijk: “Ga niet achteroverleunen. Dit is het moment om te investeren. In duurzaamheid én in weerbaarheid.”
Europa staat er technologisch beter voor dan vaak wordt gedacht, zegt hij. Hoewel China vaak wordt geassocieerd met zonne-energie, ziet Samsom juist kansen voor Europa. “De volgende generatie zonnepanelen – geïntegreerd in gebouwen, ramen en muren – komt hier vandaan. Net als floating offshore wind en solid-state batterijen. We hebben een sterke maakindustrie. We produceren meer auto’s, vliegtuigen en schepen dan welk ander werelddeel ook. De kennis is er, nu moeten we die vasthouden.” Hij noemt dit ‘het einde van de Europese naïviteit’. “Met het rapport van Draghi als kompas gaat Europa miljarden investeren in eigen technologie. Wie nu niet opschaalt, is te laat.”
Oproep young professionals
Voor een deel moet de toekomst worden ingevuld door jonge innovatieve bedrijven. “Het investeringsklimaat voor startups en scale-ups is momenteel niet ideaal, en door het gebrek aan een lange termijnvisie én versnipperde Europese financiering wordt dat alleen maar lastiger. Ondanks die belemmeringen gaat duurzame technologie wel door – maar met de urgentie van vandaag zouden we juist zonder die remmingen veel harder moeten gaan.” Als laatste blikt Samsom vooruit. Wat zou hij jonge professionals adviseren? “Volg je idealen. Er zijn nu meer raketgeleerden bij banken dan bij technologiebedrijven. Dat is zonde. We hebben jullie nodig in de technologie van de toekomst. Europa is er klaar voor. Nu nog het lef om erin te geloven.”
‘VERLEG DE FOCUS VAN WINST NAAR WELZIJN. LAAT TECHNOLOGIE BIJDRAGEN AAN EEN RECHTVAARDIGER, DUURZAMER SAMENLEVING’
