Deborah Nas laat zich moeilijk vangen in één functietitel of specialisme. Innovatiestrateeg, deeltijdhoogleraar aan de TU Delft, keynotespreker, consultant, toekomstverkenner en expert op het gebied van AI en quantumtechnologie. Daarbij beweegt ze zich al jaren op het snijvlak van technologie, business en menselijk gedrag. Juist die combinatie maakt haar een veelgevraagd spreker voor organisaties die zoeken naar richting in een tijdperk van razendsnelle technologische verandering.<>
Die brede achtergrond bepaalt nog altijd haar blik: technologie is nooit alleen een technisch vraagstuk, maar altijd ook een menselijke en organisatorische opgave.
Die focus op adoptie van en weerstand tegen technologie vormt nog altijd de kern van haar werk. Volgens Nas wordt technologische innovatie nog te vaak benaderd alsof de technologie zelf centraal staat, terwijl gedrag en acceptatie doorslaggevend zijn. “Je hebt altijd een kleine groep mensen die van nature nieuwsgierig is naar nieuwe technologie”, zegt ze. “Dat zijn de innovators en early adopters. Die vinden het prima als het nog niet meteen perfect werkt. Maar het overgrote deel neemt een afwachtende houding aan of zit zelfs actief in de weerstand. Voor die pakweg 84 procent moet je als organisatie echt je best doen om hen mee te krijgen in een digitale transformatie of AI-transitie.”
Volgens Nas geldt dat zeker voor AI. “Technologie is niet de bepalende factor voor de snelheid van innovatie of transformatie. Het is vooral een organisatorisch vraagstuk. Eigenlijk is het een mensenvraagstuk.”
Dat gebrek aan duidelijkheid voedt onzekerheid. Tegelijkertijd lezen medewerkers berichten over banen die verdwijnen door AI. Ze ervaren de technologie eerder als bedreiging dan als hulpmiddel. “Als je wilt dat mensen meegaan in een AI-transitie, moet je laten zien wat het hen oplevert”, zegt ze. “Dan gaat het over slimmer werken, repetitieve taken verminderen en ruimte creëren voor ander werk.”
Succesvolle AI-adoptie begint volgens Nas daarom niet bij technologie, maar bij leiderschap. “Ik geloof sterk in rolmodellen. Als de directie zelf actief AI gebruikt en zichtbaar enthousiast is, ontstaat er makkelijker beweging in de organisatie. Dan zien mensen dat het belangrijk wordt gevonden en is hun motivatie ook groter.”
Daarnaast ziet ze goede resultaten bij organisaties die tijdelijke AI-transitieteams opzetten. “Die teams begeleiden afdelingen bij experimenten, trainingen en concrete toepassingen. Wat ook goed werkt, is medewerkers zelf laten nadenken over waar het laaghangend fruit zit. Welke repetitieve taken kosten veel tijd? Welke processen kunnen slimmer? Zodra mensen zelf die kansen ontdekken, ontstaat draagvlak.”
De snelheid waarmee AI zich ontwikkelt, is volgens haar ongekend. “Ik heb nog nooit een technologie gezien die zich zo snel ontwikkelt én zo snel waarde creëert. Voor iedereen gaat werk veranderen, en sommige banen worden misschien grotendeels overgenomen. Bedrijven die dit omarmen, pakken in een paar jaar tijd een enorme voorsprong op bedrijven die dit niet doen.”
Toch gelooft ze niet direct in massale werkloosheid door AI. Werk zal volgens haar vooral veranderen. Ze vergelijkt de huidige AI-transitie met de komst van Excel. “Vroeger deden mensen berekeningen met papier en rekenmachines. Toen kwam Excel. Veel werknemers verloren bepaalde vaardigheden, bijvoorbeeld hoofdrekenen, maar kregen er nieuwe voor terug. Het verschil is alleen dat AI deze verandering in een veel hoger tempo veroorzaakt. De vraag is: lukt het om mensen te reskillen en upskillen bij deze enorme snelheid?”
Die enorme snelheid stelt ook onderwijsinstellingen voor forse uitdagingen. Nas maakt zich zorgen over de traagheid van het onderwijssysteem. “We leiden studenten op in een wereld die over vijf jaar alweer compleet anders is”, zegt ze. “En ondertussen veranderen curricula ontzettend langzaam. Dat heeft onder andere te maken met het accreditatiesysteem.” Ze ziet daarom kansen voor een flexibeler en modulair onderwijssysteem waarin wijzigingen sneller doorgevoerd kunnen worden. “We moeten sneller kunnen inspelen op veranderingen”, stelt ze. “In een wereld waarin AI in hoog tempo ons werk verandert, is het lastig om te bepalen welke vaardigheden over vijf jaar gevraagd zijn.”
Ook op basisscholen ziet Nas problemen ontstaan. “Veel leraren zijn het onderwijs ingegaan omdat ze graag met kinderen werken, niet omdat ze technologie-experts zijn. Dan is het vreemd dat we verwachten dat zij ook digitale vaardigheden moeten doceren aan kinderen die soms digitaal vaardiger zijn dan zijzelf.” Daarnaast sluit het huidige systeem onvoldoende aan op de snelheid van technologische ontwikkelingen. “We hebben op basisscholen leerdoelen die zijn bedacht in een tijd waarin de iPhone nog niet bestond. En als het twintig jaar duurt voordat nieuwe leerdoelen worden aangepast, dan lopen we structureel achter de feiten aan.”
De impact van technologie beperkt zich volgens Nas niet tot AI alleen. Ook robotica en quantumtechnologie zullen de komende jaren een enorme invloed krijgen op economie en samenleving. Over robotica is ze duidelijk: AI versnelt die ontwikkeling enorm. “Door zogeheten world models kunnen we robots straks trainen in volledig virtuele omgevingen. Daardoor krijgt de ontwikkeling van humanoid en andere autonome robots een enorme impuls.”
Quantumtechnologie noemt ze een nog grotere systeemverandering. “Quantum computing is echt een disruptieve technologie”, zegt ze. “Aan de ene kant biedt het enorme kansen, maar aan de andere kant vormt het ook een bedreiging voor onze digitale beveiliging.”
De komst van krachtige quantumcomputers betekent namelijk dat huidige encryptiesystemen uiteindelijk gekraakt kunnen worden. “We weten dat het eraan komt”, zegt Nas. “Alleen niet precies wanneer. Grote organisaties hebben waarschijnlijk tien jaar nodig om hun systemen quantumproof te maken. Dus eigenlijk moeten ze nu al beginnen.”
Nederland heeft internationaal gezien een sterke positie op het gebied van quantumtechnologie en de benodigde infrastructuur. Toch laat Europa op andere vlakken kansen liggen. Vooral rond innovatiebeleid en investeringen is Nas kritisch.
“We zijn goed in wetenschap en start-ups”, vervolgt ze. “Maar we zijn slecht in scale-ups. Zodra bedrijven willen opschalen en serieus kapitaal nodig hebben, vertrekken ze vaak naar de Verenigde Staten of stappen Amerikaanse investeerders in.”
Dat verschil heeft volgens haar alles te maken met cultuur en beleid. “In Silicon Valley bestaat al decennialang een vliegwiel van investeringen”, legt Nas uit. “Succesvolle techondernemers investeren in nieuwe techbedrijven. In Europa begint dat vliegwiel nu pas een beetje op gang te komen. Het aantal succesvolle techondernemers en de hoeveelheid kapitaal zijn echter nog beperkt.”
Daarnaast vindt ze dat overheden innovatie actiever moeten ondersteunen. “De overheid kan een rol pakken in het mogelijk maken en aanjagen van innovatie.” Ze wijst daarbij onder meer op de Amerikaanse aanpak rond quantumtechnologie, waar miljardeninvesteringen worden gedaan in productiefaciliteiten en bedrijven. “In Nederland zouden we dat snel als staatssteun zien”, zegt ze. “Maar ondertussen geven andere landen hun bedrijven wel een enorme voorsprong.”
Ook aanbestedingen vormen volgens Nas een knelpunt. “Start-ups komen vaak niet door de procedures heen”, zegt ze. “Terwijl overheden juist launching customer zouden moeten zijn voor innovatieve bedrijven.”
Daarom ziet Nas veel potentie in ecosystemen rond actieve brancheorganisaties als BTG, waarin bedrijven, kennisinstellingen en overheid samenwerken op het gebied van IT- en communicatietechnologie. “Als je partijen echt met elkaar kunt verbinden, zit daar enorm veel waarde”, zegt ze. “Start-ups hebben uiteindelijk vooral klanten nodig. Als brancheorganisaties die verbinding kunnen maken met grotere bedrijven en overheden, dan versnelt dat innovatie enorm.”
Volgens Nas ligt daar ook een duidelijke maatschappelijke verantwoordelijkheid. Technologie moet niet alleen sneller naar de praktijk worden gebracht, maar vooral ook verantwoord. Dat sluit aan bij de rol van BTG als bruggenbouwer tussen gebruikers, leveranciers, overheid en kennisinstellingen. Voor BTG raakt dat aan haar maatschappelijke verantwoordelijkheid om niet alleen technologische innovatie te agenderen, maar ook het gesprek te faciliteren over ethiek, publieke waarden, vertrouwen en de voorwaarden waaronder technologie verantwoord kan worden toegepast.
BTG richt zich met name op grotere organisaties. Juist daar komt de AI-beweging volgens Nas nu op gang. “Start-ups, scale-ups en techbedrijven zagen met de komst van ChatGPT direct de potentie. Veel corporates bleven langer in de denkfase: wat werkt, wat mag, wat kan? Er ontstonden gesprekken tussen business, IT, legal en HR: er werd veel vergaderd, maar weinig actie ondernomen. Dat was in het verleden misschien nog te permitteren, maar bij AI gaat de ontwikkeling zo snel dat te lang wachten een risico wordt. Gelukkig zie ik het laatste halfjaar bij grotere organisaties veel meer beweging.”
Wie te traag beweegt, loopt volgens haar het risico te worden ingehaald. “Dan krijgt een disruptor ruimte, of een concurrent die zijn processen en systemen digitaal zo goed op orde heeft dat hij veel sneller kan opschalen. Denk aan een partij als Revolut in de bankwereld. Het duurt lang voor zo’n disruptor winstgevend wordt en velen gaan onderweg failliet, maar als ze dat omslagpunt bereiken, dan zijn ze niet meer te stoppen.”
De maatschappelijke impact van nieuwe technologie speelt ook een centrale rol in haar boek Design Things That Make Sense, dat in 2021 verscheen. Daarin onderzocht ze waarom sommige technologieën succesvol worden en andere niet. “Technologie is pas betekenisvol als mensen het daadwerkelijk willen blijven gebruiken”, zegt Nas. “En als het echte waarde toevoegt.”
In het boek beschrijft ze verschillende vormen van waardecreatie én de weerstand die nieuwe technologie oproept. “Mensen maken zich zorgen over veiligheid, privacy, kosten, afhankelijkheid en sociale acceptatie”, zegt ze. “Als je die weerstand negeert, mislukt innovatie vaak.”
Momenteel werkt ze aan een nieuw boek, met focus op misschien wel het meest menselijke aspect van AI: emotionele relaties tussen mens en machine. “Wat gebeurt er als AI de rol krijgt van coach, vriend, geliefde of therapeut? Ik heb mensen geïnterviewd die diepe emotionele banden hebben opgebouwd met AI-systemen.”
Dat levert volgens haar zowel kansen als risico’s op. “Voor sommige mensen kan AI helpen tegen eenzaamheid of bij mentale ondersteuning. Maar er zijn ook gevallen waarin mensen volledig worden meegezogen in hun interactie met AI.”
Daar ziet ze opnieuw een belangrijke verantwoordelijkheid voor technologiebedrijven, met name Big Tech. “De commerciële prikkels achter AI-platforms zijn natuurlijk gericht op maximale betrokkenheid”, zegt ze. “Veel techbedrijven handelen niet in het belang van de mens en maatschappij. Juist daarom moeten we kritisch blijven kijken naar de maatschappelijke effecten.”
Als ze één advies mag geven aan bedrijven en partners binnen het BTG-netwerk, hoeft Nas niet lang na te denken. “Maak AI een strategisch bestuursvraagstuk”, zegt ze. “Zolang organisaties het blijven behandelen als een ICT-kostenpost, zullen ze de echte waarde missen. Pas wanneer AI onderdeel wordt van de strategie, ontstaan er andere gesprekken, andere keuzes en uiteindelijk ook echte innovatie.”
Deborah Nas studeerde Industrieel Ontwerpen aan de TU Delft en startte haar carrière bij Philips Research. Daarna werkte ze zes jaar bij KPN aan innovatieve telecomdiensten en internationale projecten, van satellietcommunicatie tot ADSL in Egypte en VPN’s in Namibië. Later richtte ze het strategisch innovatiebureau Sunidee op, waarmee ze zestien jaar lang organisaties als Philips, KPN, Unilever en Albert Heijn hielp met innovatie, nieuwe proposities en toekomstscenario’s.
Vandaag combineert Nas verschillende rollen op het snijvlak van technologie, innovatie en maatschappelijke impact. Ze is deeltijdhoogleraar aan de TU Delft, binnen de faculteit Industrieel Ontwerpen, en Innovation Lead bij het Centre forQuantum & Society, onderdeel van QDNL. Daarnaast is ze lid van de investeringscommissie van InnovationQuarter, een fonds dat zich richt op deeptech-startups en scale-ups, en lid van de Raad van Commissarissen bij Hardt Hyperloop, het innovatieve en duurzame mobiliteitsconcept. Ook is ze commissaris bij Quooker. Ze is veelgevraagd spreker over de impact van technologieën zoals AI en quantum op industrie, mens en maatschappij.
Daarmee verbindt Nas ervaring in telecom, productontwikkeling, deeptech, AI, quantum, mobiliteit en governance. Juist die combinatie maakt haar tot een scherpe duider van de vraag hoe technologie niet alleen technisch mogelijk wordt, maar ook maatschappelijk betekenisvol.