De Europese Commissie heeft deze week het Europees pakket voor technologische soevereiniteit gepresenteerd, om de technologische afhankelijkheid van Europa van buitenlandse aanbieders structureel te verkleinen. Het pakket, dat op 3 juni in Brussel werd aangekondigd, bestaat uit vier pijlers: een vernieuwde Chipswet, de Cloud and AI Development Act, een EU-strategie voor open source en een strategische routekaart voor digitalisering en AI in de energiesector. Zo wil Europa meer grip krijgen op de digitale technologieën, infrastructuren en waardeketens die bepalend zijn voor economie, veiligheid en samenleving.
De timing is relevant. Door de snelle opkomst van AI groeit de vraag naar rekenkracht, datacentercapaciteit en geavanceerde chips sterk. Tegelijkertijd wordt steeds duidelijker hoe kwetsbaar organisaties, overheden en vitale sectoren zijn wanneer cruciale digitale infrastructuur grotendeels buiten Europa wordt ontwikkeld, beheerd of gecontroleerd.
Digitale soevereiniteit gaat niet alleen over chips, cloudcapaciteit of AI-rekenkracht, maar over de vraag hoe Europa en Nederland hun digitale toekomst organiseren.
In een tijd waarin zorg, energie, mobiliteit, veiligheid, overheid en bedrijfsleven steeds sterker leunen op digitale infrastructuur, is technologische autonomie geen abstract beleidsbegrip meer. Het gaat om continuïteit, betrouwbaarheid, cybersecurity, maatschappelijke weerbaarheid en het vermogen om publieke waarden zoals privacy, inclusiviteit en duurzaamheid te borgen.
EU-commissievoorzitter Ursula von der Leyen: “We kunnen het ons niet veroorloven om afhankelijk te zijn van anderen voor de technologieën die onze ziekenhuizen draaiende houden, onze energienetten stabiel en onze diensten veilig. Het gaat erom onze burgers te beschermen, onze belangen te verdedigen en onze eigen keuzes te maken. Europa beschikt over het talent, de uitmuntende onderzoeksresultaten, de industriële basis en de interne markt. Samen moeten we deze sterke punten omzetten in technologische soevereiniteit.”
Petra Claessen, voorzitter van BTG, ziet de ontwikkeling als een belangrijk kantelpunt: “Technologische soevereiniteit is geen keuze vóór geslotenheid, maar een voorwaarde om als Europa open, innovatief en weerbaar te kunnen blijven. De huidige geopolitieke realiteit maakt duidelijk dat digitale infrastructuur, cloud, AI, chips en connectiviteit tot de strategische basisvoorzieningen van onze samenleving behoren. Als BTG pleiten wij al langer voor structurele investeringen, duidelijke regie en nauwe samenwerking tussen overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen. Alleen in die triple helix kunnen we technologie verantwoord verbinden met maatschappelijke impact. Onze opdracht is om de wensen, ideeën en zorgen vanuit onze achterban permanent onder de aandacht te brengen bij overheid en relevante organisaties, zodat technologie ten dienste blijft staan van mens, markt en maatschappij.”
Een belangrijk onderdeel van het Europese pakket is de vernieuwde Chips Act. Waar de eerste Europese Chips Act vooral gericht was op onderzoek, pilotlijnen en coördinatie binnen de EU, verschuift de aandacht nu nadrukkelijker naar commercialisering en opschaling.
Europa blijft voor de meest geavanceerde chips, zoals chips kleiner dan 5 nanometer die essentieel zijn voor AI-toepassingen, sterk afhankelijk van Amerikaanse en Aziatische leveranciers. De nieuwe aanpak zet daarom in op onder meer geavanceerde productiecapaciteit, snellere vergunningverlening en zogenoemde vraagversnellers. Daarmee worden chipfabrikanten via afnameovereenkomsten nauwer verbonden met afnemers in sectoren als AI, datacenters en industriële toepassingen.
Ook cloud en AI vormen een centrale pijler. De Cloud and AI Development Act moet de Europese datacentercapaciteit in de komende vijf tot zeven jaar verdrievoudigen. Daarbij komt een raamwerk voor cloudsoevereiniteit, onder meer gericht op publieke organisaties die moeten kunnen beoordelen in welke mate systemen afhankelijk zijn van buitenlandse cloudomgevingen.
Voor BTG is dit een essentieel vraagstuk, omdat cloud, data en AI niet los kunnen worden gezien van vertrouwen, continuïteit en strategische autonomie. Digitale autonomie begint met vertrouwen in de eigen infrastructuur. Nederland en Europa moeten daarom minder afhankelijk worden van niet-Europese partijen voor datacenters, verbindingen, clouddiensten, applicaties en adviescapaciteit.
Het Europese pakket onderstreept daarnaast de strategische waarde van open source. Europa beschikt over een omvangrijk ecosysteem van open-sourcebijdragers en commerciële open-sourcebedrijven, maar de vertaalslag naar schaal, toepassing en strategisch gebruik blijft achter.
Juist hier liggen kansen om digitale autonomie te combineren met open innovatie. Voor BTG sluit dit aan bij de bredere beweging waarin technologie niet alleen efficiënt en concurrerend moet zijn, maar ook transparant, uitlegbaar en maatschappelijk verantwoord.
De koppeling met de energiesector maakt het pakket extra relevant. Digitalisering en AI spelen een steeds grotere rol in het aansturen, optimaliseren en beveiligen van energiesystemen. Tegelijkertijd vraagt de groei van AI, cloud en datacenters om bewuste keuzes rond energieverbruik, duurzaamheid en infrastructuur.
BTG agendeert duurzame digitalisering al langere tijd via onder meer haar betrokkenheid bij de NL Coalitie Duurzame Digitalisering, Innovalley en programma’s rond Smart Society. Technologie moet niet alleen als instrument voor efficiency worden gezien, maar als sleutel tot het oplossen van maatschappelijke vraagstukken.
Wat Nederland moet doen
Voor Nederland ligt er volgens BTG een duidelijke opdracht. Investeren in digitale infrastructuur is geen sectorbelang, maar een randvoorwaarde voor economische weerbaarheid, innovatievermogen en maatschappelijke continuïteit.
Digitale soevereiniteit en economische weerbaarheid zijn niet vanzelfsprekend. Nederland moet de fundamenten van zijn digitale infrastructuur gericht versterken. Dat vraagt om structurele investeringen, betere coördinatie en een langetermijnvisie waarin technologie, innovatie, veiligheid en duurzaamheid met elkaar worden verbonden.