De roep om digitale soevereiniteit in Europa krijgt steeds concreter vorm. Met een gezamenlijk initiatief van de Europese zoekmachines Ecosia en Qwant, verenigd in het samenwerkingsverband European Search Perspective (EUSP), ligt er nu een voorstel op tafel voor alle 27 EU-lidstaten om nationale zoekindexen op te bouwen.
Dit initiatief raakt direct aan een kernvraagstuk dat ook binnen BTG en haar netwerk centraal staat: hoe borgen we strategische autonomie in een digitale economie die sterk afhankelijk is van niet-Europese technologie?
Op dit moment is circa 99,5% van alle Europese zoekopdrachten afhankelijk van een beperkt aantal niet-Europese spelers. Daarmee rust een aanzienlijk deel van de digitale economie – en daarmee ook maatschappelijke processen – op infrastructuur buiten Europese invloedssfeer.
EUSP stelt daarom voor om per lidstaat een eigen zoekindex te realiseren, inclusief:
een volledige webindex (search API),
een documentindex voor AI-toepassingen (vectorisatie),
en een Europese basis voor taalmodellen en generatieve AI.
Dit biedt niet alleen kansen voor innovatie, maar creëert ook een fundament waarop Europese organisaties – van overheden tot startups – hun digitale dienstverlening onafhankelijk kunnen bouwen.
Europa kent al meerdere zoekmachine-initiatieven die inzetten op privacy, transparantie en onafhankelijkheid. Bekende voorbeelden zijn:
Qwant (Frankrijk) – privacy-first, zonder tracking of profilering
Ecosia (Duitsland) – duurzaam model waarbij opbrengsten worden ingezet voor herbebossing
MetaGer (Duitsland) – metazoekmachine met focus op anonimiteit en openheid
Swisscows (Zwitserland) – privacygericht en gezinsvriendelijk
Startpage (oorspronkelijk Nederland) – anoniem zoeken met Google-resultaten
Hoewel deze initiatieven waardevol zijn, ontbreekt tot op heden een breed gedragen, Europese onderliggende zoekinfrastructuur. Het EUSP-initiatief probeert juist die ontbrekende laag – de index zelf – te realiseren.
De discussie raakt aan bredere geopolitieke en economische ontwikkelingen. Toegang tot data en digitale infrastructuur is inmiddels een strategische factor geworden. Het ontbreken van eigen Europese zoekindexen betekent in de praktijk dat cruciale onderdelen van onze digitale economie kwetsbaar blijven voor externe invloeden.
Daarmee sluit dit initiatief naadloos aan op de oproep die eerder ook vanuit Europese beleidskringen en rapporten (zoals Draghi) is gedaan: investeer in eigen technologie, verminder afhankelijkheden en versterk het innovatievermogen.
Wat opvalt is dat private partijen hier het voortouw nemen, terwijl politieke besluitvorming achterblijft. Dit onderstreept het belang van samenwerking tussen bedrijfsleven, overheid en kennisinstellingen – de zogeheten triple helix.
Juist op dit snijvlak speelt BTG een actieve rol. Als branchevereniging verbinden wij stakeholders, agenderen wij dit soort strategische vraagstukken en dragen wij bij aan beleidsvorming rondom digitale infrastructuur, AI en soevereiniteit.