De Nederlandse digitale communicatie-infrastructuur behoort tot de beste ter wereld, maar is niet vanzelfsprekend bestand tegen langdurige uitval, sabotage en geopolitiek gedreven cyberaanvallen. Dat concludeert de Cyber Security Raad in het adviesrapport Verbinding onder druk. De raad roept het kabinet, telecomaanbieders, energiebedrijven en andere betrokken partijen zoals de brancheorganisaties op om gezamenlijk de weerbaarheid van de infrastructuur te versterken.
Volgens BTG onderstreept het rapport dat digitale infrastructuur inmiddels veel meer is dan een technisch fundament onder de economie. Connectiviteit is een vitale maatschappelijke voorziening geworden, waarvan burgers, bedrijven, overheden, hulpdiensten en andere vitale sectoren volledig afhankelijk zijn.
“Digitale communicatie is het zenuwstelsel en de backbone van onze samenleving,” stelt Petra Claessen, voorzitter van BTG. “Wanneer dat langdurig wordt verstoord, raakt dat niet alleen onze bereikbaarheid, maar ook zorg, energievoorziening, mobiliteit, financiële dienstverlening en bedrijfscontinuïteit. Digitale weerbaarheid moet daarom worden behandeld als een gezamenlijke maatschappelijke verantwoordelijkheid.”
Nederland beschikt over hoogwaardige vaste en mobiele netwerken, een competitieve telecommarkt en internationaal belangrijke digitale knooppunten. Tegelijkertijd is het dreigingsbeeld fundamenteel veranderd. Statelijke actoren zetten cyberoperaties steeds nadrukkelijker in voor spionage, beïnvloeding en mogelijke sabotage van vitale infrastructuur.
Het rapport verwijst onder meer naar de aanval op de Oekraïense telecomaanbieder Kyivstar en naar de Chinese Volt Typhoon-campagne, waarbij systemen binnen vitale infrastructuren werden binnengedrongen, dit ter voorbereiding op mogelijke toekomstige verstoring.
Claessen: “Digitale aanvallen zijn niet meer uitsluitend gericht op het stelen van gegevens. Het kan ook gaan om langdurige aanwezigheid in netwerken, het voorbereiden van sabotage en het ontregelen van maatschappelijke processen. Daarom moeten naast preventie ook continuïteit, herstelvermogen en alternatieve communicatiemogelijkheden centraal staan.”
De Cyber Security Raad benoemt vijf samenhangende risico’s:
“Telecom en energie kunnen niet langer uitsluitend vanuit hun eigen keten naar continuïteit kijken,” aldus Claessen. “Er zijn vooraf afspraken nodig over gezamenlijke investeringen, prioriteitsherstel en crisisbeheersing.”
Ook de geografische concentratie vraagt volgens BTG om aandacht. Claessen: “Efficiëntie en concentratie hebben Nederland geholpen om een sterke digitale hub te worden. Maar maximale efficiency is niet hetzelfde als maximale weerbaarheid. We moeten economische kracht combineren met geografische spreiding en redundantie.”
De ervaringen in Oekraïne laten zien dat centralisatie en efficiency in crisistijd ook zwakke plekken kunnen vormen. Oekraïense aanbieders hebben hun infrastructuur versneld gedecentraliseerd, noodstroomvoorzieningen uitgebreid en intensiever samengewerkt.
Claessen: “In normale omstandigheden is concurrentie gezond. Maar wanneer het functioneren van het land in gevaar komt, moeten beschikbaarheid en veiligheid boven individuele marktposities staan. Dat vraagt om afspraken vooraf, gezamenlijke oefeningen en wederzijdse ondersteuning.”
Op basis van de geconstateerde risico’s doet de Cyber Security Raad vijf hoofdadviezen:
BTG onderschrijft de hoofdrichting van het rapport en pleit voor een nationale uitvoeringsagenda voor weerbare communicatie. Daarin moeten verantwoordelijkheden, investeringen en termijnen concreet worden vastgelegd.
Ook grootzakelijke gebruikers moeten hun eigen continuïteitsplannen opnieuw beoordelen. Een tweede verbinding biedt bijvoorbeeld niet automatisch echte redundantie wanneer beide diensten gebruikmaken van dezelfde kabelroute, stroomvoorziening, datacenterlocatie of leverancier.
“Werkelijke weerbaarheid vraagt om inzicht in de hele keten,” benadrukt Claessen. “Organisaties moeten niet alleen weten welke back-up zij hebben, maar vooral of die back-up werkelijk onafhankelijk is.”
BTG wil hierbij haar brugfunctie, met name op het vlak van kritische communictie, vervullen door gebruikers, leveranciers, overheid en kennisinstellingen met elkaar te verbinden. Kritieke communicatie, private netwerken, satellietconnectiviteit, noodstroom, cybersecurity en digitale soevereiniteit moeten in samenhang worden aangepakt.
“De vraag is niet meer óf zich een ernstige digitale verstoring kan voordoen, maar hoe goed we daarop zijn voorbereid en hoe snel we kunnen herstellen,” concludeert Claessen. “Alleen door gezamenlijk te handelen, zorgen we ervoor dat Nederland ook in onveilige tijden verbonden blijft.”