Wat hebben oorlog, trauma, vertrouwen en een hulphond met elkaar gemeen? Meer dan je denkt, stelt voormalig commandant der strijdkrachten en oorlogsduider Peter van Uhm. Sinds hij in 2012 werd gevraagd de eerste hulphond voor een militair met PTSS te overhandigen, is hij intensief betrokken bij Stichting Hulphond Nederland. Maar zijn missie reikt verder. In dit tweeluik deelt Van Uhm zijn persoonlijke inzet voor herstel én zijn scherpe analyses over een wereld waarin machtspolitiek, technologische wapenwedlopen en strategische naïviteit bepalend zijn voor onze veiligheid.

We schrijven 2012. Voormalig legercommandant Peter van Uhm is samen met zijn echtgenote uitgenodigd door Rudolph Strickwold van Hulphond Nederland voor een bezoek aan zijn organisatie. De uitnodiging is niet toevallig: de stichting staat op het punt voor het eerst een hond te overhandigen aan een militair met PTSS. Strickwold zou het geweldig vinden als Van Uhm deze overdracht zou willen doen. Omdat Dennis, de 23-jarige zoon van Van Uhm, vier jaar eerder was omgekomen als militair in Uruzgan, wilde hij eerst polsen of dat niet gevoelig lag. Van Uhm zei direct ja. Sterker nog: nadat bij zijn echtgenote een puppy op schoot werd gezet, waren zij – beiden hondenliefhebbers – meteen om. Binnen mum van tijd waren ze gastgezin voor nieuwe puppy’s en inmiddels hebben ze twee ‘gepensioneerde’ hulphonden in huis. “Het is bij ons één groot bejaardenhuis”, vertelt Van Uhm lachend.

Maar die betrokkenheid gaat veel verder. “Ik help de stichting waar ik kan met bekendheid en fondsenwerving. Zo deed ik eerder een theatertoer over mijn rol als militair, maar na de pauze riep ik mijn vrouw met een puppy van Hulphond op het podium. De hele zaal was dan direct verkocht. Als je maar creatief bent, zijn er altijd kansen om dit mooie werk te promoten. Dat is erg rewarding.”

Directeur marketing en commercie van Hulphond Nederland, Strickwold, kan dat alleen maar beamen. “Je kunt het zo gek niet bedenken of mensen refereren aan Peter in relatie met Hulphond Nederland.” Hij is nog altijd blij dat hij Van Uhm destijds benaderde. Strickwold is al sinds 2010 bij de stichting betrokken en heeft bijgedragen aan de reorganisatie en professionalisering. Met een achtergrond in de vastgoed- en financiële sector heeft hij op het hoofdkantoor in Herpen zijn roeping gevonden. “We hebben een professionele organisatie met zo’n 100 medewerkers en een grote groep vrijwilligers. Onze inkomsten komen grotendeels uit giften. Mensen denken dat werken met honden makkelijk is, maar dat is het zeker niet. Het vraagt veel creativiteit.”

Hulphond Nederland leidt sinds 1984 hulphonden op voor mensen met een fysieke, mentale of geestelijke zorgvraag. De stichting traint honden voor mensen met een fysieke beperking, epilepsie of PTSS, en biedt therapie aan jeugdigen met psychische problemen of ontwikkelingsstoornissen.

Het werk van de stichting is rewarding. Want er gaat een wereld open, vol leed maar ook vol blijdschap. Strickwold: “We helpen jaarlijks zo’n 1.000 mensen met de plaatsing van een hulphond bij iemand thuis of op locatie. Bij plaatsing thuis gaat het om mensen met een zware handicap of bijvoorbeeld epilepsie met meerdere aanvallen per dag. Onze honden zijn getraind daarop te reageren. We zien dat het aantal aanvallen afneemt zodra ze een hulphond hebben. Ook medicijngebruik vermindert vaak, net als botbreuken en fysiobezoek. Dat werkt positief door op iemands hele omgeving.”

Langzaam maar zeker breidde die inzet zich uit. Zoals gezegd kreeg in 2012 de eerste militair met PTSS een hulphond. “Met Peter haalden we daarmee zelfs het journaal”, vertelt Strickwold. Kort daarna startte de stichting met kindertherapie, inmiddels op zes locaties in het land. Het gaat dan om jongeren met gedrags- of psychische problemen, die vaak al een flink traject hebben doorlopen. De therapiehonden helpen ze om zelfvertrouwen te kweken. Die inzet is later doorgetrokken naar volwassenen. Vaak hebben ze na behandeling geen hond meer nodig, soms juist wel. Bij PTSS – toch een angststoornis – kan een hulphond angsten en nachtmerries signaleren of simpelweg als buddy fungeren.

Sinds vorig jaar zijn er sociale-hulphonden actief, waarmee de stichting ziekenhuizen bezoekt om kinderen die langdurig op de intensive care liggen op te fleuren. “Zodat hun ziekte even naar de achtergrond verdwijnt en ze weer kind kunnen zijn.” De inzet is inmiddels uitgebreid naar verzorgingstehuizen en rechtszalen. “Daar gaat het erom kinderen, maar ook ouders, te ontstressen bij zware rechtszittingen.” En het werkt. “Bij rechtszaken voelen die honden spanning, leggen hun kop op iemands schoot en helpen zo de stress te verlagen. Of in een ziekenhuis: een meisje dat al zeven maanden op de intensive care lag, lachte na een bezoek van de hulphond voor het eerst in lange tijd weer. Haar ouders kwamen met tranen in de ogen de afdeling uit.”

Van Uhm maakte zelf iets soortgelijks mee toen hij met zijn hulphond-in-opleiding het verzorgingshuis van zijn moeder bezocht. “Daar lag een man die al maanden niet gesproken had. We wisten dat hij vroeger een hond had. We zetten de pup op zijn schoot en hij zei: ‘Kom maar jongen.’ Dát maken honden los.”

Strickwold: “We starten nu een mediacampagne met de slogan: Hulphond Nederland – zodat iedereen zich uitgelaten kan voelen. Hoe zwaar het verhaal achter de voordeur ook is, wij zetten mensen met onze hulphonden in hun kracht.”

Nieuw leven na pensionering

Tot zover het ambassadeurschap van Peter van Uhm. Het is slechts één van zijn vele activiteiten sinds zijn militaire loopbaan eindigde. Hij schreef drie boeken, maakt een goed beluisterde podcast met oud-landmachtcommandant Mart de Kruif en doet met hem een theatertoer over oorlogsanalyse en duiding. Daarnaast is Van Uhm een veelgevraagd spreker en werd hij in 2024 voor de tweede keer Speaker of the Year bij Assemblee Speakers. Hij spreekt daarbij niet alleen over oorlogsduiding, maar ook over persoonlijke moed bij moeilijke keuzes. Recent sprak hij nog voor de Eerste en Tweede Kamer en bij het BTG Business Event op 11 december. Verder is hij toezichthouder bij Nationaal Park De Hoge Veluwe en commissaris bij defensieproducent Thales Nederland.

Huidige geopolitiek

Met zijn indrukwekkende militaire achtergrond is hij nog altijd een van de meest aangewezen personen om de huidige wereldorde en de conflicten daarin te duiden.

Hoe is de oorlogsvoering veranderd in de afgelopen twintig jaar?

“Niets en alles. De kern van oorlog is nog steeds macht. Dat was honderd jaar geleden zo en dat is nu niet anders. De manier waarop we oorlog voeren is wél veranderd, door technologie. Waar je vroeger met knuppels tegenover elkaar stond, zie je nu hoe data, transmissie en verstoring het strijdtoneel bepalen. Kijk naar Oekraïne: daar worden geen kogels gelost, maar transmissielijnen verstoord. Drones worden via glasvezelkabels bestuurd om hacken tegen te gaan. Het is een digitale wapenwedloop: actie–reactie. Maar uiteindelijk is het hetzelfde als vroeger: in de middeleeuwen schoot men duiven uit de lucht om communicatie te verstoord, in WOI knipten we telefoonlijnen door, nu noemen we dat hacken. De middelen veranderen, de strategie blijft. Je hebt nog steeds mensen en materieel in het veld nodig.”

Hoe kijkt u naar hybride oorlogsvoering — conflict zonder formele oorlogsverklaring maar mét reële dreiging?

“We worden als samenleving gepakt waar we het zwakst zijn. Dat vraagt totale weerbaarheid. Poetin is volgens mij allang in oorlog met ons. Niet met tanks, maar met drones, cyberaanvallen, sabotage en desinformatie. Het Westen denkt: het is geen oorlog en ook geen vrede. Maar hij voert wél oorlog: hybride, genadeloos en zonder uniform. Sabotageacties in Europa, cyberaanvallen op infrastructuur — dit is zijn strategie. En het werkt: iedere euro die wij moeten steken in onze eigen verdediging, kunnen we niet aan Oekraïne geven. Hij bereikt dus dubbel resultaat.”

Had u deze dynamiek kunnen voorzien?

“Niet in deze vorm. Ik zei bij mijn overdracht: als er weer geld bijkomt voor defensie, mag je één dag blij zijn. Want als je moet inleveren wil niemand het doen, en als je geld krijgt wil iedereen ervan profiteren. Maar de huidige situatie gaat verder dan budgetten. We zitten weer midden in machtspolitiek. Na de Tweede Wereldoorlog dachten we daar afscheid van genomen te hebben. We waren naïef, vooral over onze afhankelijkheid van Amerika. Het blind vertrouwen in de VS is weg.”
Van Uhm is kritisch op beleidsmakers: “Ze erkennen hun naïviteit, maar ze maakten bewust verkeerde keuzes. Poetin ziet geweld als legitiem middel om doelen te bereiken. Hij offert zonder aarzeling mensenlevens op. Europa moet zich dringend bezinnen.”

Hoe kijkt u naar China? Een vijand?

“Nee, maar we moeten niet naïef zijn. China heeft één agenda: bepalen wat er in de wereld gebeurt. Ze bouwen eigen instituties, kopiëren alles en werken met lange adem. Taiwan moet in 2050 terug, maar de krijgsmacht moet in 2026 al klaar zijn.”
Hij wijst op hervormingen binnen het Chinese leger: “Xi heeft die oude ‘staat in de staat’ ontmanteld. Generaals zijn opzijgezet. Hij stuurt op absolute macht.”
Zijn boodschap aan Europa: “Soms moet je meebewegen. Europa moet zijn eigen koers bepalen: met verstand, rechte rug en moed.”

Europa lijkt technologisch achter te lopen. Kunnen we nog meekomen?

“We zijn afhankelijk, van China én Amerika. Neem de chipsindustrie: wij maken de machines voor de geavanceerdste chips, maar produceren die chips zelf nauwelijks. Dat is naïef. We moeten weerbaar zijn, ook technologisch.”
De sleutel ligt volgens hem in Europese samenwerking — inclusief het VK.
Hij waarschuwt ook voor Amerikaanse techgiganten: “Ze zijn een staat in een staat. Ze drukken hun eigen regels door. Gevaarlijk. Europa moet eigen spelregels maken en handhaven.”

Welke boodschap heeft u voor technologiebedrijven?

“Stop met alles voor jezelf houden. Die tijd is voorbij. Versnelling lukt alleen als we kennis delen, ook wat fout ging.”
Meer samenwerking én openheid dus.
“Ga met concullega’s om tafel. Laat zien wat werkt en wat niet. En trek de overheid aan de jas: deze regels zijn achterhaald, help ons versnellen.”
Zijn slotboodschap: “Zie elkaar niet als concurrent, maar als deel van één ecosysteem dat draait op vertrouwen, lef en samenwerking. Anders gebeurt er niets.”