Vivianne Bendermacher ruilde haar carrière als hoofdredacteur van magazines als KIJK en VIVA in voor een missie: technologie begrijpelijk en inclusief maken. Met Techionista hielp ze vervolgens honderden vrouwen de IT in, en inmiddels spreekt ze door het hele land over de kansen en risico’s van AI. In dit interview vertelt ze hoe diversiteit en technologische ontwikkeling onlosmakelijk verbonden zijn – en waarom we AI alleen verantwoord kunnen inzetten als álle stemmen worden gehoord.
“Wat me altijd heeft gedreven, is nieuwsgierigheid”, begint Vivianne. “Ik ben journalist geworden omdat ik betaald wilde blijven leren. Bij het magazine KIJK, waar ik als hoofdredacteur aan de slag ging, kwam ik in aanraking met digitale technologie. En dat greep me. Niet alleen inhoudelijk, maar ook maatschappelijk: waarom zijn zo weinig vrouwen hiermee bezig?”
Dat inzicht werd het begin van iets groters. Na een periode bij VIVA, waar ze leerde hoe je vrouwen echt bereikt, richtte ze samen met Tamira van Roeyen Techionista op.
“We begonnen met inspireren, maar eindigden met omscholen. Zo’n duizend vrouwen hebben we opgeleid richting banen in IT en technologie. En dat zijn geen cijfers, dat zijn levens.”
“Waar zijn de vrouwen?”
Wat begon als persoonlijke verbazing groeide uit tot een missie. “Toen ik net in de techwereld rondliep, viel het me meteen op: ik was vaak de enige vrouw. En als ik er iets over zei, kreeg ik terug: ‘tja, vrouwen zijn gewoon minder technisch.’ Maar dat klopt niet. Dat is conditionering.”
Ze wijst op onderzoeken waaruit blijkt dat meisjes op school met exact dezelfde cijfers voor wiskunde zichzelf slechter beoordelen dan jongens. “Een jongen krijgt bij een 7 bijles aangeboden omdat hij ‘potentie’ heeft. Een meisje krijgt te horen dat ze goed is in Frans. En daar stopt het dan. Je hebt bevestiging nodig om een richting te kiezen. Meisjes krijgen die bevestiging veel minder.”
Vivianne vindt het dan ook niet gek dat vrouwen zichzelf minder vaak in tech zien.“Maar het moet wél een optie zijn. Niemand zegt dat alle vrouwen IT’er moeten worden, maar de deur moet openstaan. En die deur blijft nu vaak dicht, bewust of onbewust.”
Bias zit in ons, én in de systemen
Wat ze in de praktijk zag met Techionista, verbaast haar nog altijd. “Vrouwen die zich wilden omscholen naar IT vonden het spannend, maar dachten vaak ook dat ze ‘niet technisch genoeg’ waren. Die drempel is hoog. Maar als ze eenmaal de sprong waagden, zagen ze dat het vooral draait om logisch denken, communicatie, doorzettingsvermogen. Dat kunnen vrouwen net zo goed.” Toch verdwijnen veel vrouwen na een tijd uit de tech.
“Ze haken alsnog af, omdat ze zich niet thuis voelen. De cultuur is nog te vaak onbewust exclusief. En dan bedoel ik niet dat er vervelende dingen worden gezegd. Het zit hem juist in de kleine dingen. Niet gezien worden. Geen aanspraak vinden. Geen netwerk hebben.”
Volgens Vivianne ligt daar een sleutel. “Het gaat niet alleen om vrouwen binnenhalen, maar om het creëren van een omgeving waar ze ook blijven. Dat vergt meer dan een diversiteitsdoelstelling. Dat vraagt om introspectie, luisteren, en ruimte maken voor andere manieren van werken.”
Wat organisaties kunnen doen
De vraag die ze vanuit organisaties vaak kreeg? Wat kunnen we doen? “Allereerst: besef dat je als organisatie een rol hebt. Veel bedrijven zeggen: ‘We vinden geen vrouwen.’ Maar dat komt vaak omdat je ze niet weet te bereiken. Als jij werft via netwerken waar alleen mensen op jou lijken, dan is het logisch dat je telkens dezelfde types aantrekt.”
Ze roept bedrijven op om naar hun eigen cultuur te kijken. “Denk niet: we zetten er een vrouw bij, dan is het geregeld. Inclusie en ook diversiteit betekenen dat mensen zich welkom en gewaardeerd voelen. Dat vraagt wat van je leiderschap, je HR-beleid, je onboarding.”
Rolmodellen zijn daarbij onmisbaar, benadrukt ze. “Als je nooit iemand ziet die op jou lijkt, dan denk je onbewust: dit is niks voor mij. Daarom zijn zichtbare vrouwen in tech zo belangrijk. En het helpt ook als die vrouwen andere vrouwen begeleiden. Mentorship werkt.
Het begint overigens al op de basisschool, waar onderwijzers vaak al aangeven dat ze technologie ingewikkeld vinden. Daar moeten we vanaf. En de overheid kan rolmodellen zichtbaar maken via campagnes. Er is veel wat kan helpen.”
Ook brancheverenigingen zoals BTG kunnen bijdragen, stelt ze. “Zorg dat er ontmoetingen zijn waar iedereen welkom is. Niet alleen vrouwen. Mannen moeten onderdeel zijn van het gesprek. En organiseer het zo dat het veilig is om eerlijke ervaringen te delen.”
Na tien jaar Techionista droeg Vivianne het stokje over. Niet omdat het werk klaar was, integendeel. “Ik blijf me inzetten voor bewustwording. In elke lezing komt diversiteit terug. Soms via AI, soms direct. Maar ik heb mijn rol veranderd. Ik wil anderen helpen het stokje over te nemen.”
En haar ideaalbeeld, over tien jaar? “Dat vrouwen net zo vanzelfsprekend in tech werken als mannen. Dat een meisje van tien niet denkt: ‘tech is niks voor mij’, maar denkt: ‘dat kan ik ook’. En dat we technologie niet alleen gebruiken om sneller en efficiënter te worden, maar om beter mens te zijn. Voor iedereen.”
AI: verwondering én waakzaamheid
De afgelopen twee jaar heeft Vivianne haar werkveld verbreed. Haar nieuwe focus: AI. “Toen ChatGPT uitkwam en binnen vijf dagen één miljoen gebruikers had, wist ik: dit is anders. Dit is geen hype, dit heeft de potentie om de wereld heel erg te veranderen.”
Ze raakte gefascineerd, maar bleef ook kritisch. “AI heeft de potentie om heel veel te verbeteren, maar het kan ook bestaande ongelijkheden versterken. Neem gezichtsherkenning: voor witte mannen was in eerder onderzoek de foutmarge 0,7%, voor zwarte vrouwen 34,7%. Dat is een voorbeeld van structurele bias die in codes zit ingebakken.”
De optimist en de scepticus
In haar lezingen gebruikt ze gekloonde avatars van zichzelf om verschillende perspectieven op AI te laten zien: een optimist, een scepticus, en een journalist die het gesprek leidt “Zo laat ik zien dat er niet één waarheid is. AI is geen droom en ook geen nachtmerrie. Het is wat wij ervan maken.”
Zoals laatst, bij een bijeenkomst waar het lerarentekort ter sprake kwam. “In Engeland zijn ze gestart met een pilot waarbij AI voor de klas werd gezet in plaats van vakdocenten, wel gekoppeld aan menselijke coaches. Willen we dat?
Mijn optimistische kant zag het als een prima oplossing voor het lerarentekort, terwijl mijn sceptische kant wees op het gebrek aan empathie. Vervolgens stel ik die vraag aan het publiek: wat vinden zij ervan? En wat vindt Vivianne zelf van AI? “Ik denk dat de mogelijkheden enorm zijn, en dat is positief. Maar de risico’s zijn dat ook – en daar is niet iedereen zich voldoende van bewust.”
Als mens merk ik dat ik een beetje in het midden sta, al maak ik me door de huidige tijdgeest wel zorgen. Er gebeuren dingen die ervoor kunnen zorgen dat AI uit de bocht gaat vliegen. En daar moeten we ons als mensheid wel bewust van zijn. Ik merk dan ook dat ik me de laatste tijd iets vaker kan vereenzelvigen met die hele sceptische avatar.”
Misschien vind je deze artikelen ook interessant:
https://btg.org/nieuws/artikel/btg-en-kyden-voor-duurzame-digitalisering/
https://btg.org/nieuws/artikel/cybersoek-zet-in-digitale-rechtvaardigheid/
https://btg.org/nieuws/artikel/groei-nederlandse-techsector-hapert-zorgwekkende-afname-in-aantal-startups/
https://btg.org/nieuws/artikel/digital-trust-cente-dtc-breidt-bereik-uit-meer-ondernemers-ondersteund-in-2024/
https://btg.org/nieuws/artikel/btg-nederland-moet-een-voortrekkersrol-spelen-in-ai/
