Verslag Themabijeenkomst “Welke impact heeft spectrum toegang, neutral hosting en 5G roll out op jou?”

Op 20 maart organiseerde BTG in samenwerking met partner Arcadis, het NFO (Nationaal Frequentie Overleg) en het Cognitive Radio platform Nederland een interessante bijeenkomst over rollen in de waardeketen voor mobiele netwerken en diensten.  De bijeenkomst werd druk bezocht door ruim 100 deelnemers, waaronder wetenschappers, bedrijven, regelgeving, overheid, operators, journalisten en adviseurs.

De middag werd geopend door Petra Claessen, directeur van BTG/TGG en zij bedankte Gert Kroon, Directeur Arcadis Nederland, hartelijk voor de fantastische locatie in het centrum van Amersfoort. Daarnaast introduceerde ze Koen Mioulet als dagvoorzitter. Aangezien het de dag van de staten verkiezingen was stelde Koen, onder hilariteit, voor op de PVV te stemmen, de Partij voor de Verticals, die deze middag uitgebreid aan de orde kwamen.

Gert Kroon, Algemeen Directeur Arcadis Nederland beet vervolgens het spits af met een korte introductie van Arcadis, een multinational met 27.000 medewerkers waarvan 2500 in Nederland, die al 130 jaar bestaat.

Men heeft hier 10 kantoren en is een “ingenieursbedrijf” dat zich beweegt op een breed scala van adviesdiensten en in die hoedanigheid zich ook bezighoudt met ontwerp en projectmanagement van indoor netwerkoplossingen. Arcadis is bijvoorbeeld penvoerder voor de MNO’s in Nederland voor de diverse tunnel projecten waarop Rijkswaterstaat later op de middag inging. De take away van Gert was dat we het technisch allemaal zeker voor elkaar krijgen, maar dat draagvlak meestal het grootste probleem is bij realisatie van oplossingen. Het “not in my backyard” syndroom zal zeker bij 5G een grote invloed hebben.

Vervolgens gaf de dagvoorzitter zelf een presentatie met feitenmateriaal over de ontwikkelingen op het gebied van mission critical en business critical dienstverlening.

Koen Mioulet is actief deelnemer aan de TCCA, de opvolger van de vereniging van Tetra gebruikers (C2000). In de TCCA worden de eisen en wensen voor de toekomstige mission en business critical netwerken geformuleerd en de TCCA brengt deze eisen in bij de 3GPP, die wereldwijd de standaarden bepaald voor de digitale radio netwerken.

Sinds release 12, 13 en 14 van de 3GPP zitten steeds meer  tetra functies zoals group call, direct mode,  hunt groups, etc  geleidelijk in de opeenvolgende releases. Bij release 15 (de eerste release die 5G genoemd wordt) zitten alle functies voor mission critical netwerken volledig in de 3GPP standaard. Dit betekent dat Tetra netwerken uitgefaseerd gaan worden, echter dat gaat zeker nog 10 jaar duren. Alle netwerken zullen overgaan in LTE/5G netwerken. Hierbij zijn 2 versies, de private netwerken in eigen spectrum en de netwerken die gebruik maken van MNO netwerken met networkslicing. Met deze gestandaardiseerde techniek kunnen vele parameters (up/download, latency, priority , .. ) specifiek gemaakt worden voor de specifieke gebruikersgroep, Bijvoorbeeld Politie, Brandweer, Luchthavens, Havens, Campus, Fabrieken, Health, Mining etc. Samenwerking is belangrijk want alle verticals samen omvatten wereldwijd ( ca 46 miljoen gebruikers) veel minder dan 1% van de gebruikers populatie. Chipset en handset leveranciers gaan alleen maar toestellen maken als er voldoende afname garantie is. Nederland is een uitzondering in de wereld met thans meer dan 700 implementaties van private GSM/LTE netwerken in de 1800 Mhz band en nu al meer dan 200 uitgegeven licenties in de 3500 Mhz band. Dit bewijst volgens Koen de behoefte aan “eigen” spectrum voor bedrijven.

Deze constatering was gelijk de inleiding voor de presentatie van Dave Wright voorzitter van de CBRS Alliance over Frequentie Spectrum Sharing.

In het dagelijks leven is hij director regulatory affairs and network standards bij Ruckus wireless. Ruckus is een zeer bekende speler op het vlak van high capacity WiFi netwerken. Ruckus is als onderdeel van Arris inmiddels via een overname van 7 miljard dollar in november 2018 onderdeel van Commscope geworden, dat met een omzet van meer dan 11 miljard dollar per jaar een significante speler is op het gebied van draadloze netwerken. Vier jaar geleden begon men met vele partijen de discussie over het medegebruik van de 3500 Mhz CBRS band in de USA, die tot dan toe alleen gebruikt werd voor satelliet verkeer, fixed wireless en voor radarsystemen van met name de USA Navy.

In een interessant betoog legde Dave uit hoe het shared spectrum systeem in de USA werkt. Op elk moment moeten de militairen de band binnen 5 minuten kunnen gebruiken als dat nodig is. Hiertoe is een intelligent sensor systeem opgezet met sensoren langs de gehele kustlijn die waarnemen of er militaire radar system actief worden. Zodra dit wordt opgemerkt wordt dit real time doorgegeven via SAS systemen (Spectrum Access Systems) aan de CBRS base stations op het land, die de frequenties gebruiken. Deze kunnen vervolgens snel overschakelen op andere kanalen waardoor de beschikbaarheid tot op zekere hoogte wordt gegarandeerd. Echter bij massaal frequentie gebruik door de militairen worden bepaalde groepen toegang tot de ether ontzegd. Er is onderscheid tussen de lagere prio GAA (General Authorized Access) en PAL (Priority Access License) gebruikers. Men werkt met 7  TDD kanalen van 10 Mhz breed, die een snelheid kunnen halen van ca 200 Mbit per seconde. Er wordt gebruik gemaakt van het Neutral Host principe waardoor vele verschillende gebruikers, waaronder bestaande MNO’s en cable companies gemeenschappelijk gebruik kunnen maken van de CBRS radio netwerken.

De netwerken worden veel indoor toegepast met low power small cells (1 watt). In de praktijk dekt 1 CBRS small cell evenveel oppervlakte af als 3 Wifi cellen, dus de business case hiervoor is interessant. Daarnaast zijn er ook outdoor 50 watt systemen die een veel groter bereik hebben. Binnenkort wordt de eerst licentie uitgegeven voor 16.000 base stations.

Band 48 (de CBRS band) wordt nu reeds ondersteund door Samsung (S10), LG en HP, de verwachting is dat binnenkort alle nieuw uitgebrachte smartphones deze band zullen ondersteunen. In Azië is er ook veel belangstelling en de verwachting is dat het systeem ook daar toegepast gaat worden.

Vervolgens kwam Gert-Jan Oosterlee van Rijkswaterstaat aan het woord. Hij is mede initiator van de LTS standaard (Landelijke Tunnel Standaard). Vanaf 2007 zijn er al meerdere versies uitgebracht van deze zeer uitgebreide specificatie op technisch, bouwkundig,  procesmatig en operationeel gebied. In het project Blankenburgtunnel is in 2016 voor het eerst ook een standaard opgenomen voor de Radio Frequente afdekking van de tunnels voor publieke radio netwerken. Deze tunnel is nu aanbesteed en wordt gebouwd in de komende jaren. De hoofdaannemer heeft nu de verplichting ook de radio dekking mee te nemen en faciliteiten te creëren voor de 3 MNO’s om hun signaal te verspreiden in de twee tunnelbuizen. Arcadis heeft hier een coördinerende en penvoerders rol in gespeeld. Er moeten ook minimaal 3 FM zenders worden verspreid door het aan te leggen das-systeem. In alle toekomstige aan te leggen nieuwe en te renoveren tunnels moet de standaard worden toegepast.

Voordat de LTS standaard er was werd elk project uniek behandeld en elke veiligheidsregio had zijn eigen eisen en wensen. Het is dus een grote vooruitgang dat deze standaard er nu is en het is een voorbeeld hoe mogelijk ook op andere terreinen standaards gecreëerd kunnen worden waardoor de uitrol van netwerken veel makkelijker en goedkoper kan plaatsvinden. Het Neutral Host principe zit nog niet in de huidige standaard, maar gezien de ontwikkelingen (vgl CBRS USA) is de verwachting dat dit in de toekomst ook in een nieuwe versie van de standaard terecht zal komen.

Ron Veldhoen van SPIE (system integrator) gaf vervolgens een presentatie over de praktijk van komende implementaties van Neutral host systemen. Hij schetste mooie schema’s van belangen van de diverse partijen bij realisatie van indoor systemen. Men heeft te maken met de enterprise klanten (vaak de huurders van de panden), de gebouweigenaren( bv CBRE, DTZ, JLL, . ..) , de operators (KPN, VF, TMob ), de system integrator (SPIE, Arcadis, ..)  en de apparatuur leveranciers (Commscope, Nokia, Huawei  ,DRUID, etc). Het is een complex krachtenveld, waarbij SPIE tracht altijd een opdrachtgever te hebben, waarbij men wel in goed overleg treedt met de overige partijen. SPIE  ziet in de toekomst vele Neutral Host leveranciers verschijnen.  Men onderscheidt twee typen DAS systemen, het operator gedreven DAS en het Enterprise DAS. Het operator DAS is specifiek ontworpen voor 1 operator en is niet bruikbaar meer als van operator geswitched wordt, met bijvoorbeeld een nieuwe huurder van het pand. Het enterprise DAS wordt bijna altijd multi operator opgezet en kan over een veel langere termijn worden afgeschreven (10 jaar). As a Service aanbiedingen behoren tot de mogelijkheden. Er is grote behoefte aan het ontwikkelen van een uniforme standaard (Certification) waar iedereen zich in kan vinden. Het gevolg hiervan is veel snellere realisatie en dus goedkopere implementaties.

De volgende spreker was Harry Vermeulen, die sprak als trekker van BTG innovatie- initiatieven. Bij een aantal trajecten duurt de realisatie van indoor systemen langer dan de bouw van een complete nieuwe terminal was zijn ervaring. Raden van bestuur vragen zich af hoe dat komt. In aansluiting op het pleidooi van SPIE voor certificering en standaardisatie voor indoor toepassingen en Neutral Host systemen legde Harry uit welke rol BTG zou kunnen vervullen als regievoerder en als onafhankelijke Neutral Host partij.

Tot slot kwamen twee specialisten van Arcadis aan het woord over de inpassing van nieuwe 5G antenne systemen in de publieke ruimte. Joop Verhagen en Tristan Simon gaven het voorbeeld van een uitgewerkte praktijk case rondom het kantoor van Arcadis in Amersfoort.  Wat is de impact van een antenne per 200 meter op de publieke ruimte? Gaan we bushokjes, lantaarnpalen, putdeksels, trein portalen, informatieborden etc. gebruiken om antennes in onder te brengen? Het aantal stakeholders is groot, wie gaat de regie nemen?

Bij de toehoorders ontstond wel het beeld dat de implementatie van 5G met het gebruik van hoge frequenties wel eens tot een infrastructurele nachtmerrie zou kunnen leiden. Tijdens de drukbezochte borrel werd hier nog veel over nagepraat. Concluderend kan gesteld worden dat dit een zeer goed bezochte, kwalitatief hoogstaande, memorabele  bijeenkomst was. Petra Claessen nodigde alle aanwezigen uit voor het BTG business event op 6 juni in Huis ter Duin en deed de oproep om kandidaten te nomineren voor de BTG Awards.

NB De presentaties van deze bijeenkomst zijn op te vragen bij het Verenigingsbureau. In verband met de grootte van de presentaties is het niet mogelijk deze op de website te plaatsen. Verenigingsbureau: officemanager@btg.org of 0348-495045

BTG: Verbinding, verbreding en verdieping

Branchevereniging ICT en Telecommunicatie Grootgebruikers (BTG) behartigt de belangen van Nederlandse bedrijven en instellingen door kennis over te dragen en ervaringen uit te wisselen o.a. tijdens events

BTG in beeld en geluid

Expertsessies

Magazine

BTG in Business - Najaar 2021
Lees de laatste editie

Meld je aan voor onze nieuwsbrief!

Op de hoogte blijven van evenementen en het laatste nieuws? Schrijf je dan nu in voor onze nieuwsbrief.
  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.